John van der Oost is internationaal CRISPR-Cas deskundige aan de WUR.
John van der Oost is internationaal CRISPR-Cas deskundige aan de WUR. (Foto: )

Wat is CRISPR-Cas en welke toepassingen zijn er

Gentechniek CRISPR-Cas hoe werkt het? In de Zondagmiddaguniversiteit, 26 januari in de bblthk, geeft prof. dr. John van der Oost college over de techniek om in DNA veranderingen aan te brengen.

WAGENINGEN - John van der Oost is internationaal CRISPR-Cas deskundige aan de WUR. In het tweede college van de Zondaguniversiteit vertelt hij over de gentechniek waarmee hij en zijn team wetenschappelijke prijzen en subsidies hebben gewonnen. John legt graag uit hoe dit biologisch werkt in een cel en wat men er in de praktijk mee kan.
Met de CRISPR-Cas techniek maakt men gebruik van het afweer- en reparatie mechanisme in de cel. Een klein stukje CRISPR en een Cas enzym maken een knip in het DNA. De cel gaat dit zelf vervolgens weer repareren. Zo kun je een ongewenst gen weghalen, een ander gen inbrengen of een foutje repareren.
Hoe natuurlijk of onnatuurlijk is het? Is het gevaarlijk?
Van der Oost: "CRISPR-Cas als techniek is niet gevaarlijk. Het proces van genetische verandering vindt ook in de natuur plaats. Er zijn echter ethische grenzen. Wat is nog aanvaardbaar en wat niet. De Europese Unie is hier wereldwijd het meest terughoudend in."
"Het is goed als hier discussie over wordt gevoerd. Ook het publiek moet haar mening vormen. Dan is het wel belangrijk dat men weet hoe het werkt en wat er mee kan."
Men ontdekte in de jaren negentig repeterende stukjes in het DNA van bacteriën en noemde die CRISPR's. Die bleken gekoppeld aan een bepaald enzym. Het bleek de verdediging van de bacteriecel tegen virussen. Van der Oost en collega's ontdekten het werkings-mechanisme van het CRISPR-Cas-systeem. Vervolgens hebben ze dit systeem met succes kunnen toepassen in een andere bacterie en aangetoond hoe met een goed ontworpen CRISPR het mogelijk is om heel gericht DNA-codes op te zoeken. Dit is doorontwikkeld voor het CRISPR-Cas9-systeem dat nu door allerlei onderzoeksgroepen wordt gebruikt.

Er zijn veel toepassingen, van het verbeteren van weerstand tegen ziektes of groeisnelheid van landbouwgewassen, tot nieuwe behandelingsmethoden voor ziekten zoals sikkelcelanemie en cystische fibrose. CRISPR-Cas wordt beschouwd als één van de belangrijkste ontdekkingen in de geschiedenis van de biologie. John van der Oost kreeg vorig jaar de Spinozapremie, de hoogste wetenschappelijke onderscheiding die Nederland kent.
Het college is op 26 januari in de bblthk. Het begint om 15:00 uur en duurt één uur. Aansluitend is een moment voor napraten. Toegang is gratis.

Meer berichten