Wat is een opiumkit en bestaan die nog?

Het woord ‘opiumkit’ klinkt alsof het thuishoort in een negentiende-eeuwse roman, een louche plek met schemerlicht en oosterse geuren. Maar wat was een opiumkit nu precies en is dit fenomeen daadwerkelijk verdwenen?

De oorsprong en de rookgewoonte
Een opiumkit was een etablissement, vaak een keet, waar opium werd verkocht en gerookt. Het woord ‘kit’ in deze context heeft oudere wortels die mogelijk teruggaan op het Jiddische woord voor ‘louche café’ of zelfs ‘huis’.

Opium, een middel afkomstig van de papaverplant, heeft een lange geschiedenis. In de 17e tot en met 19e eeuw was het in veel westerse landen zelfs vrij verkrijgbaar, bijvoorbeeld als het populaire drankje laudanum, een mix van alcohol en opium. Het roken van opium, en de bijbehorende opiumkits, ontstond vooral in China, Zuidoost-Azië, en verspreidde zich via Chinese migranten naar Noord-Amerika en Europese havensteden.

De kits waren vaak eenvoudige plekken, vooral voor verslaafden die door hun gebruik hun welstand al hadden verloren. Het ‘opiumschuiven’, zoals het roken werd genoemd, gebeurde liggend. De gebruiker verhitte de opium boven een vlam van een opiumlamp tot het verdampte en inhaleerde de rook. 

Van ritueel naar stigma
Wat begon als een sociale bezigheid veranderde in een maatschappelijk probleem. Door de verslavende werking van opium raakten hele gemeenschappen in verval. Vooral in China leidde dit tot de beruchte Opiumoorlogen met Groot-Brittannië, die de handel in stand wilden houden. In Europa en de VS werden opiumkits steeds meer verbonden aan criminaliteit en armoede. Het romantische beeld van een chique rookkamer maakte plaats voor de realiteit van lichamelijke aftakeling.

Bestaan ze nu nog?
De klassieke opiumkit zoals die vroeger werd gebruikt, zie je tegenwoordig niet meer op straat. In musea vind je ze nog wel, als onderdeel van collecties over koloniale geschiedenis of drugscultuur. In landen als Thailand, Laos en Myanmar, waar opium nog steeds verbouwd wordt, zijn er nog traditionele rokers die een eenvoudige variant van de kit gebruiken. Maar in het Westen heeft de heroïne de rol van gerookte opium grotendeels overgenomen. Daarbij gebruik je andere middelen, zoals folie of een naald, en dus ook andere attributen.

In zekere zin bestaan opiumkits dus nog, maar vaak onder een andere naam of in een andere vorm. De term ‘drugparaphernalia’ wordt tegenwoordig gebruikt voor allerlei spullen die bij gebruik komen kijken, van spuiten tot waterpijpen.

Van opiumkit naar moderne zorg
Interessant is hoe de kijk op middelengebruik veranderd is. Waar men vroeger vooral de middelen zelf verbood, ligt de nadruk nu ook op zorg en begeleiding. In een prive afkickkliniek is er aandacht voor de onderliggende problemen, iets wat in de 19e eeuw nauwelijks aan de orde was. THE YOUTURN wordt vaak genoemd als voorbeeld van een moderne instelling die mensen met verslaving helpt op een veilige en discrete manier. De focus is daarbij niet op het instrument waarmee je gebruikt, maar op het herstel van de mens zelf.

Een verdwenen fenomeen, maar niet vergeten
Hoewel de klassieke opiumkit grotendeels uit het straatbeeld verdwenen is, blijft het een fascinerend object uit de geschiedenis van verslaving. Het laat zien hoe een klein doosje met een pijp en een lampje symbool kan staan voor hele maatschappijen in verval en tegelijkertijd voor culturele rituelen en kunstzinnige vormgeving.