Oudste dodenherdenking in nieuwe handen: Vergrijzing en kostenprobleem deden vereniging de das om

Door Marco Diepeveen

RHENEN Tot en met 2024 droeg de Vereniging 8 R.I. - 1940 de verantwoordelijkheid voor de herdenking van gesneuvelden op Tweede Pinksterdag. Vanwege de opheffing van deze vereniging namen Stichting Slag om de Grebbeberg en de Koninklijke Landmacht het stokje over.

De Nationale Dodenherdenking in Amsterdam bestaat sinds augustus 1945, twee weken na de Japanse capitulatie. Maar de eerste dodenherdenking van de gesneuvelden van het 8ste Regiment Infanterie op de Grebbeberg op Tweede Pinksterdag vond al in 1941 plaats, dus ín de oorlog.

Voormalig vicevoorzitter en ceremoniemeester van de jaarlijkse herdenking Harry Barrau is zelf nabestaande van een Grebbebergstrijder. En wel van één van de bekendste: majoor Jacometti. Barraus grootvader sneuvelde als commandant van het 2de bataljon van het 8ste Regiment Infanterie op 12 mei 1940 op de Grebbeberg. Dat gebeurde bij een mislukte maar manmoedige - en volgens sommigen - roekeloze en overhaaste tegenaanval, aan het hoofd van zijn manschappen.

INFERNO OP DE GREBBEBERG

,,Het was een inferno op de Grebbeberg, waarbij Jacometti op een geïsoleerde positie zat. Actie ondernemen in het heetst van de strijd zonder duidelijk overzicht van de situatie is dapper. Maar was het een zelfmoordmissie? Die beslissing is achteraf makkelijk te legitimeren. De discussie erover houdt mij niet zo bezig. Ik voel geen trots op mijn opa. Na zijn dood werd er maar weinig over hem gesproken in de familie”, zegt de Veenendaler, geboren in 1945.

,,Mijn moeder was 17 toen hij sneuvelde. Ze was gek op hem. Voor haar was het een blijvend trauma. Ze wilde niets te maken hebben met de Vereniging 8 R.I. – 1940. Bezocht slechts één herdenking en had het altijd over die ‘rotmoffen’. Mijn oma is nooit hertrouwd. Mijn ouders kochten nooit een Duitse auto – altijd een Peugeot – en reden nooit door Duitsland heen op vakantie. Pas toen de gemeente Rhenen in 1996 een straat naar majoor Jacometti vernoemde, kreeg ik interesse in zijn geschiedenis. Toen kwam ik ook bij de vereniging in het bestuur.”

HERDENKING OP TWEEDE PINKSTERDAG

De dodenherdenking is traditiegetrouw op Tweede Pinksterdag, omdat toen de Slag om de Grebbeberg eindigde. Bovendien is het een vrije dag, zodat veteranen en nabestaanden de ceremonie konden bezoeken. Al spoedig na de verloren strijd op de Grebbeberg bleek dat de overheidssteun voor invalide veteranen en nabestaanden van gesneuvelden ontoereikend was. Het hoogste pensioen voor een weduwe bedroeg vijfhonderd gulden per jaar. Voor ieder kind kwam daar nog honderd gulden bij.

,,Voor het financiële onderhoud van deze gezinnen van oorlogsslachtoffers van 8 R.I., het in stand houden van de kameraadschappelijke band en een jaarlijkse herdenking is al in september 1940 onze vereniging opgericht. Uit contributies van de leden en donaties werden de middelen voor financiële bijstand bijeengebracht. Aanvankelijk konden we in het openbaar optreden, totdat de Duitse bezetter onze organisatie verbood. Toen werden de werkzaamheden ondergronds voortgezet. In stilte werden de gevallenen herdacht.”

JOHNNY JORDAAN

Oorlogsweduwen en invaliden kregen jaarlijks een vakantieweek in Driebergen aangeboden. Ook werden in Musis Sacrum grote feestavonden georganiseerd, met topartiesten uit die tijd als Johnny Jordaan. Met Kerstmis ontvingen de nabestaanden tot omstreeks 1980 een kerstpakket (in 1975 nog 150 stuks). Kerst 2014 kreeg nog één weduwe een kerstattentie. Tot en met dat jaar stonden ook een ontvangst door de commissaris van de Koningin op het Arnhemse provinciehuis en een reünie op de Oranjekazerne in Schaarsbergen op de kalender. De jaarlijkse ledenvergadering in de Gedachteniskerk in Rhenen sloot altijd aan op de herdenking op Tweede Pinksterdag op de Grebbeberg. Veteranen deelden leuke en trieste anekdotes uit hun diensttijd en de oorlog, vertelden elkaar sterke verhalen en schuine grappen en zongen liedjes uit de mobilisatietijd. Die tijd is allang voorbij.

Uit contributies van de leden en donaties werden de middelen voor financiële bijstand bijeengebracht

OVERBODIG

,,De goede sociale zekerheid en andere financiële voorzieningen maakten de leniging van de noden van onze leden op den duur overbodig. Mijn oma weigerde hulp, omdat ze een goed weduwepensioen kreeg. Door de vergrijzing dunde het ledenbestand fors uit. Van 1.200 leden op het hoogtepunt tot ruim zeventig op het eind. In 2018 overleed de laatste Grebbebergveteraan. De grote terugloop en het wegvallen van veteranen en nabestaanden, in combinatie met een onhoudbare lastenverzwaring verdeeld over steeds minder leden, gaven aanleiding tot opheffing van de Vereniging 8 R.I. – 1940. Bovendien kwamen lang niet alle leden nog naar Rhenen.”

VOORTZETTING

Het restant van de verenigingskas ging naar de Oorlogsgravenstichting, beheerder van het Militair Ereveld Grebbeberg. Het verenigingsvaandel verhuisde naar het Drentse Havelte, naar de Johannes Postkazerne. Thuisbasis van 45 Pantserinfanteriebataljon Regiment Infanterie Oranje Gelderland, de traditiedrager van het vroegere 8 R.I. dat op de Grebbeberg vocht.

,,De Charlie-compagnie levert de vaandelwacht. Een militair leest de namen van alle gesneuvelden voor tijdens het dodenappel. Die militaire en ceremoniële ondersteuning blijft in stand. Het 45ste heeft zich gelukkig gecommitteerd aan de voortzetting van de dodenherdenking op Tweede Pinksterdag, samen met Stichting Slag om de Grebbeberg. Zij organiseren activiteiten rondom de herdenking van de strijd in 1940 en zijn betrokken bij vieringen van de bevrijding in Rhenen. Als opgeheven vereniging zijn we ontzettend blij en dankbaar dat deze twee partijen de waardevolle traditie van de oudste Nederlandse dodenherdenking in stand en in ere houden. Zo blijft deze respectvol en ongewijzigd gewaarborgd voor de toekomst.”